Schatkamers van Staten en Stinzen

Wat hebben erfgoed en een gastronomisch galadiner met elkaar te maken? Graag vertellen wij, Gabriëlle Westra & Randolph Algera, iets over ons nieuwe duo-project. Schatkamers van Staten en Stinzen. We willen het Friese erfgoed onder de aandacht brengen.  Dat is zeer de moeite waard om duurzaam te behouden. Dit is wat we willen bereiken, aldus Gabriëlle voor Omrop Fryslân:

"Ik ga als 'artist in residence' portretten maken van de mensen die zich inzetten voor de state. En Randolph zal zich concentreren op de architectuur, restauraties uitvoeren en de tuinen schilderen. Er zijn hele mooie Roodbaard-tuinen ontworpen. Bijzonder hoe wij elkaar inspireren." Verder willen we ook jongeren betrekken bij het behoud van ons erfgoed. Continuïteit en vakmanschap is belangrijk voor het behoud van erfgoed voor de toekomstige generatie.

Ooit had Friesland veel Staten en Stinzen (stins=steen). Maar van de meeste versterkte huizen bestaat nu slechts een vervallen poort. Friese staten waren klein van omvang, sterk, nuttig en vaak zonder overbodige versieringen. Friesland kent stadstinzen en op het platteland. Voorbeelden van stadstinzen zijn Liaukemastins (nu het Princessehof, keramiekmuseum) en Martenastins in Franeker (nu stadhuis). Op het platteland kregen de stinzen een andere bestemming. Zo zijn er Epema-State in Ysbrechtum, Dekema-State in Jelsum, Heringa-State in Marssum en Fogelsangh-State in Veenklooster. Hoewel deze versterkte huizen oorspronkelijk dienden om de streek tegen vijanden te verdedigen, zijn ze in de loop der eeuwen in gebruik genomen als lusthoven voor welgestelde stedelingen. Rondom de verweerde muren werd het terrein geëffend voor de aanleg van sier- en moestuinen. Hoewel de staten en stinzen onderling veel karakterverschillen vertonen, hebben ze gemeen dat ze liggen in een gebied vol groene weiden. Ze ademen rust en ruimte.

Om dit duo-project te financieren vragen we subsidies aan. Ook krijgen we steun via de veiling die georganiseerd wordt op het World Gastronomic Gala Art Diner op 9 oktober 2026 in Parkhotel Tjaarda Oranjewoud. Dit is een zinnenprikkelende volledig verzorgde avond met een culinair gastronomisch diner incl. wijnarrangement, live music, een verrassende ambiance, een afterparty met dj. Voor dit evenement kun je hier meer informatie lezen en hier een plek reserveren. Liever met korting? Word dan Vriend van Autrevue, dat kan hier.

Steun het Friese Erfgoed, steun De Schatkamers van Staten en Stinzen. Tot ziens op 9 oktober. Kun je die dag niet, steun ons dan met een van onze sponsorpakketten.

Wat hawwe erfgoed en in gastronomysk galadiner mei mekoar te meitsjen? Wy, Gabriëlle Westra & Randolph Algera, binne bliid om dij te fertellen oer ús nije duoprojekt, "Skatkeamers fan Steaten en Stinzen". Wy wolle it Frysk erfgoed, dat it behâld wurdich is, útljochtsje. Dit is wat wy berikke wolle, fertelde Gabriëlle oan Omrop Fryslân: "As 'artist in residence' sil ik portretten meitsje fan 'e minsken dy't har ynsette foar de steat of stins. En Randolph sil him rjochtsje op 'e arsjitektuer, it útfieren fan restauraasjes en it skilderjen fan 'e tunen. Der binne prachtige Roodbaard-tunen ûntwurpen. It is opmerklik hoe't wy elkoar ynspirearje." Wy wolle ek jonge minsken belûke by it behâld fan ús erfgoed. Kontinuïteit en fakmanskip binne essensjeel foar it behâld fan erfgoed foar takomstige generaasjes. Fryslân hie eartiids in protte Staten en Stinzen. Mar fan de measte fersterke huzen is der no allinnich in ferfallen poarte oer. Fryske Staten wiene lyts, sterk, nuttich en faak sûnder ûnnedige fersiering. Fryslân hat staten yn'e stêd en op it plattelân. Foarbylden fan stedstaten binne de Liaukemastins (no it Princessehof, keramykmuseum) en de Martenastins yn Frjentsjer (no it gemeentehûs). Op it plattelân krigen de stinzen in oar doel. Dêrûnder wiene Epema-State yn Ysbrechtum, Dekema-State yn Jelsum, Heringa-State yn Marssum, en Fogelsangh-State yn Feankleaster. Hoewol't dizze fersterke huzen oarspronklik tsjinnen om de regio te ferdigenjen tsjin fijannen, binne se troch de ieuwen hinne brûkt as plesiertuinen foar rike stedsbewenners. Om de ferwaarre muorren hinne waard it lân gelykmakke foar de oanlis fan sier- en grientetunen. Wylst de lângoeden en stinzen in protte ferskillende karakters hawwe, diele se in mienskiplike oantsjutting: se lizze yn in gebiet mei griene greiden. Se strale frede en rêst út. Om dit projekt te finansieren freegje wy subsydzjes oan. Wy krije ek stipe fia de feiling dy't organisearre wurdt op it World Gastronomic Gala Art Dinner op 9 oktober 2026 yn Parkhotel Tjaarda Oranjewoud. Dit is in sinnen stimolearjende, folslein fersoarge jûn mei in kulinêr gastronomysk diner ynklusyf wynarrangement, live muzyk, in ferrassende sfear, en in afterparty mei in DJ. Do kinst hjir mear ynformaasje lêze en hjir in plak reservearje foar dit barren. Hast leaver koarting? Wurd dan Freon fan Autrevue. Dat kin hjir. Stypje it Frysk Erfgoed, stipe de Skatkiste fan de Steaten en Stinzen. Wy hoopje dij te sjen op 9 oktober. Ast ​​dy dei net kinne, kinst ús ek stypje mei ien fan ús sponsorpakketten.